در فضای اجتماعی امروز افزایش ارتباطات حضوری و مجازی باعث شده بسیاری از اختلافات شخصی، کاری و خانوادگی به جرایم گفتاری و نوشتاری مانند توهین و افترا منتهی شود. بسیاری از افراد بدون آنکه از عواقب حقوقی رفتار خود آگاه باشند اقدام به نسبت دادن اتهام، انتشار مطالب کذب یا بهکار بردن الفاظ توهین آمیز میکنند در حالی که قانون مجازات اسلامی برای اینگونه رفتارها، عنوان مجرمانه و مجازات مشخص در نظر گرفته است. شناخت دقیق تفاوت میان توهین و افترا، مسیر شکایت، مدارک لازم و نوع مجازات، نقش بسیار مهمی در حفظ حقوق شهروندان دارد. در این مقاله به صورت کامل بررسی میکنیم که توهین و افترا چیست، چه تفاوتی با یکدیگر دارند، چگونه میتوان بابت آن شکایت کرد و نقش وکیل کیفری در پیگیری این نوع پروندهها چیست.
توهین چیست و چه زمانی جرم محسوب می شود؟
توهین در تعریف حقوقی به هرگونه رفتار، گفتار، نوشتار یا اشارهای گفته می شود که موجب تحقیر، تخفیف شخصیت و خدشه دار شدن حیثیت فرد دیگری شود. این رفتار ممکن است بهصورت لفظی، پیامکی، در فضای مجازی، در محیط کار یا حتی در جمع عمومی اتفاق بیفتد. قانون گذار در جرم توهین قصد اهانت و تحقیر را عنصر اصلی تحقق جرم می داند و صرف ناراحت شدن فرد مقابل برای اثبات جرم کافی نیست. بر اساس قانون، توهین زمانی جرم محسوب می شود که عرف جامعه آن را اهانت تلقی کند و موجب لکه دار شدن حیثیت اجتماعی فرد شود. به همین دلیل ممکن است یک جمله در یک محیط دوستانه جرم تلقی نشود اما همان جمله در محیط عمومی یا فضای مجازی مصداق توهین کیفری باشد.
افترا چیست و چه تفاوتی با توهین دارد؟
افترا از نظر حقوقی به معنای نسبت دادن صریح یک جرم به شخص دیگر بدون داشتن دلیل و مدرک معتبر است. به بیان ساده زمانی که فردی به دیگری اتهامی کیفری مانند سرقت، خیانت، کلاهبرداری یا فساد اخلاقی نسبت دهد و نتواند در دادگاه صحت ادعای خود را اثبات کند مرتکب جرم افترا شده است. تفاوت اساسی افترا با توهین در این است که در توهین، تمرکز بر تحقیر شخصیت فرد است، اما در افترا، یک جرم مشخص به فرد نسبت داده می شود. به همین دلیل افترا از نظر قانونی سنگین تر از توهین تلقی می شود و مجازات شدیدتری برای آن در نظر گرفته شده است.
توهین و افترا در فضای مجازی از نظر قانون
با گسترش شبکههای اجتماعی، پیام رسان ها و پلتفرمهای آنلاین بخش بزرگی از پرونده های توهین و افترا در بستر فضای مجازی شکل می گیرد. ارسال پیام توهین آمیز، انتشار استوری، پست، کامنت، یا حتی فوروارد کردن مطالب حاوی اتهام، همگی می توانند مصداق جرم توهین یا افترا باشند.
نکته بسیار مهم این است که حتی اگر پیام یا محتوا بعدا حذف شود در صورت وجود اسکرین شات، گزارش پلیس فتا و احراز هویت دیجیتال، امکان پیگیری کیفری همچنان وجود دارد و حذف محتوا باعث از بین رفتن مسئولیت کیفری نخواهد شد.
مجازات توهین و افترا طبق قانون
قانون مجازات اسلامی برای هر یک از جرایم توهین و افترا، مجازات جداگانه در نظر گرفته است. مجازات توهین بسته به شرایط میتواند شامل جزای نقدی یا شلاق تعزیری باشد. در صورتی که توهین نسبت به اشخاص عادی صورت گیرد، مجازات سبک تر خواهد بود اما اگر توهین نسبت به مقامات رسمی در حین انجام وظیفه انجام شود شدت مجازات افزایش مییابد. در مقابل جرم افترا مجازات سنگین تری دارد و طبق قانون میتواند شامل حبس، شلاق و یا جزای نقدی باشد. دلیل این سخت گیری آن است که افترا مستقیما با آبرو، اعتبار اجتماعی و امنیت روانی افراد در ارتباط است.
چگونه می توان بابت توهین و افترا شکایت کرد؟
برای پیگیری قانونی توهین و افترا شاکی باید از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی اقدام به ثبت شکواییه کند. در این شکواییه باید مشخصات کامل طرفین، شرح دقیق ماجرا، زمان و مکان وقوع جرم و همچنین ادله و مستندات ارائه شود. ادله میتواند شامل پیامک، چت، فایل صوتی، اسکرین شات شهادت شهود و گزارش پلیس باشد.
پس از ثبت شکایت پرونده به دادسرای محل وقوع جرم ارجاع می شود و بازپرس پس از بررسی مدارک و احضار طرفین، تصمیم نهایی را اتخاذ میکند. در صورت اثبات جرم، پرونده به دادگاه کیفری ارجاع داده شده و حکم صادر خواهد شد.
نقش وکیل کیفری در پروندههای توهین و افترا
پرونده های توهین و افترا اگرچه در ظاهر ساده به نظر می رسند اما در عمل به دلیل تشخیص قصد، اثبات سوءنیت و بررسی مستندات دیجیتال، دارای پیچیدگی های حقوقی فراوانی هستند. کوچک ترین اشتباه در طرح شکایت یا دفاع نادرست می تواند منجر به رد دعوا یا حتی محکومیت ناعادلانه شود.
در این مسیر بهره مندی از وکیل متخصص کیفری اهمیت بسیار زیادی دارد. مجموعه «گروه وکلا امین زاده» با تجربه گسترده در رسیدگی به پرونده های توهین، افترا و جرایم رایانهای، میتواند از مرحله تنظیم شکواییه تا دفاع کامل در دادگاه همراه حقوقی مطمئنی برای افراد باشد و از تضییع حقوق آنان جلوگیری کند.
آیا در صورت رضایت شاکی، پرونده بسته می شود؟
جرم توهین و افترا از جمله جرایم قابل گذشت محسوب می شوند. به این معنا که اگر شاکی در هر مرحله از رسیدگی اعلام رضایت کند تعقیب کیفری متوقف شده و پرونده مختومه می شود. با این حال این موضوع مانع از پیگیری حقوقی برای جبران خسارت معنوی یا مالی نخواهد بود و شاکی میتواند از مسیر حقوقی نیز مطالبه ضرر و زیان کند.
جمع بندی نهایی در خصوص توهین و افترا چیست
توهین و افترا از رایج ترین جرایم کیفری در روابط اجتماعی امروز هستند که آثار سنگین روحی، اعتباری و حتی مالی برای افراد به همراه دارند. توهین به معنای تحقیر و اهانت است و افترا به معنای نسبت دادن جرم بدون دلیل. هر دو جرم دارای مجازات قانونی هستند و در فضای مجازی نیز کاملا قابلیت پیگیری دارند. آگاهی از تفاوت این دو عنوان مجرمانه، مسیر ثبت شکایت و نقش وکیل متخصص، از بروز خسارت های جبران ناپذیر جلوگیری می کند. همراهی با یک مجموعه حقوقی معتبر مانند گروه وکلا امینزاده میتواند امنیت حقوقی افراد را در اینگونه پروندهها بهطور کامل تضمین کند.